Kruisje slaan: de volgorde, de woorden en de betekenis

Zo sla je een kruisje: voorhoofd, borst, linkerschouder, rechterschouder, met de woorden erbij en het verschil met de orthodoxe volgorde.

Laatst bijgewerkt op 10 oktober 2026.

Een kruisje slaan doe je met je rechterhand: je raakt eerst je voorhoofd aan, dan je borst, dan je linkerschouder en als laatste je rechterschouder. Dat is de rooms-katholieke volgorde. Je zegt er hardop of in gedachten bij: "In de naam van de Vader en de Zoon en de Heilige Geest. Amen." Orthodoxe christenen doen het bijna hetzelfde, maar gaan van de rechterschouder naar de linkerschouder.

Kruisje slaan: de volgorde in vier stappen

Zo maak je het kruisteken zoals dat in de rooms-katholieke kerk gebruikelijk is. Je gebruikt je rechterhand en maakt er één rustige, doorlopende beweging van.

  1. Voorhoofd. Raak met je vingertoppen je voorhoofd aan en zeg: "In de naam van de Vader".
  2. Borst. Breng je hand recht omlaag naar het midden van je borst, ongeveer ter hoogte van je hart of maag: "en de Zoon".
  3. Linkerschouder. Ga naar je linkerschouder: "en de Heilige Geest".
  4. Rechterschouder. Ga in een rechte lijn naar je rechterschouder en sluit af met "Amen".

Over de details bestaan kleine verschillen. Sommige mensen spreken "en de Heilige Geest" uit terwijl ze van de ene naar de andere schouder gaan en zeggen "Amen" daarna. Ook de houding van de hand ligt niet vast. Katholiek.org noemt de wijs- en middelvinger of de hele hand, de Maria Broederschap beschrijft duim, wijsvinger en middelvinger tegen elkaar. Wie zijn rechterhand niet kan gebruiken, mag volgens de Maria Broederschap ook de linkerhand nemen.

Wat is het verschil tussen katholiek en orthodox?

Het grootste verschil zit in de schouders. Katholieken gaan van links naar rechts, orthodoxe christenen van rechts naar links. Verder houden orthodoxen hun vingers altijd op een vaste manier.

Rooms-katholiek Oosters-orthodox
Hand Rechterhand Rechterhand
Volgorde Voorhoofd, borst, linkerschouder, rechterschouder Voorhoofd, borst, rechterschouder, linkerschouder
Vingers Geen vaste vorm, vaak de open hand Duim, wijsvinger en middelvinger tegen elkaar, ringvinger en pink tegen de handpalm
Hoe vaak Op vaste momenten in de mis Veel vaker, door de hele dienst heen

De orthodoxe vingerhouding heeft een eigen betekenis. De drie vingers die elkaar raken staan voor de Drie-eenheid: Vader, Zoon en Heilige Geest. De twee gevouwen vingers verwijzen naar de goddelijke en de menselijke natuur van Jezus. De volgorde van rechts naar links legt de Orthodox Church in America uit als een spiegeling van de zegen die de priester geeft.

Welke richting de oudste is, staat niet vast. Paus Innocentius III (paus van 1198 tot 1216) beschreef nog een kruisteken van rechts naar links, dus ook in het westen was dat ooit bekend. Wanneer het westen precies is overgestapt, zeggen de bronnen niet.

Ook buiten deze twee kerken komt het gebaar voor. Oud-katholieken, anglicanen en lutheranen gebruiken de westerse volgorde. In gereformeerde protestantse kerken is het kruisteken niet gebruikelijk.

Wat betekent het kruisteken?

Het gebaar tekent een kruis op je eigen lichaam en verwijst daarmee naar de kruisdood van Jezus. De woorden noemen de Drie-eenheid.

Kerkelijke bronnen geven er nog een paar lagen bij:

  • Herinnering aan de doop. Wie gedoopt is, is gedoopt met dezelfde woorden. Daarom hoort het kruisteken bij het wijwater bij de kerkdeur.
  • Toewijding. De Oud-Katholieke Kerk legt het uit als een gebaar waarmee je hoofd, hart en kracht aan God toewijdt.
  • Begin van gebed. Volgens de Catechismus van de Katholieke Kerk (nummer 2157) begint een christen zijn dag, zijn gebeden en zijn bezigheden met het kruisteken.

Het gebruik is oud. De kerkvader Tertullianus schreef rond het jaar 200 al dat christenen een kruisje op hun voorhoofd maakten bij het weggaan en thuiskomen, bij het aankleden, aan tafel en voor het slapen. Het grote kruisteken over het hele bovenlichaam ontstond later, in het oosten tussen de vijfde en de achtste eeuw.

Wanneer sla je een kruisje?

In de kerk

Bij de ingang van een katholieke kerk hangt een bakje met wijwater. Gelovigen dopen er hun vingertoppen in en maken een kruisteken. In de mis doen de aanwezigen dat in elk geval aan het begin en bij de zegen aan het eind.

Voor de lezing uit het evangelie is er een kleine variant. Je tekent dan met je duim een klein kruisje op je voorhoofd, je mond en je borst. De Oud-Katholieke Kerk legt dat uit als geloven met je verstand, belijden met je mond en het evangelie meedragen in je hart.

Bij een begrafenis of uitvaart

Bij een katholieke uitvaart maken gelovigen het kruisteken op dezelfde momenten als in een gewone viering, zoals bij de zegen. Bij het afscheid aan het eind van de dienst wordt het lichaam gezegend met wijwater en wierook. Sommige mensen slaan ook een kruisje als ze langs een kerkhof of kapel lopen.

Voor het eten en op andere momenten

Thuis wordt het kruisteken vooral gemaakt aan het begin en eind van een gebed, bijvoorbeeld voor en na de maaltijd. De Maria Broederschap noemt daarnaast momenten van schrik of na een ongeluk.

Moet je een kruisje slaan als je niet gelovig bent?

Nee. Het kruisteken is een persoonlijke geloofsuiting en geen beleefdheidsregel. Als gast bij een doop, huwelijk of uitvaart kun je gewoon stil blijven staan of zitten terwijl anderen het gebaar maken. Niemand verwacht dat je meedoet.

Wil je wel meedoen, dan mag dat ook. De Maria Broederschap schrijft daarover: "Er is geen toegangscontrole." Twee praktische punten voor als je te gast bent:

  • Het wijwater bij de deur kun je overslaan. Het is bedoeld als herinnering aan de doop.
  • Twijfel je over de volgorde, kijk dan naar de mensen om je heen. In een katholieke kerk gaan ze van links naar rechts, in een orthodoxe kerk van rechts naar links.

Veelgestelde vragen

Wat is de volgorde bij kruisje slaan?

Rooms-katholiek: voorhoofd, borst, linkerschouder, rechterschouder. Oosters-orthodox: voorhoofd, borst, rechterschouder, linkerschouder.

Hoe sla je een kruisje als katholiek?

Met je rechterhand, van je voorhoofd naar je borst en dan van je linkerschouder naar je rechterschouder. Je zegt erbij: "In de naam van de Vader en de Zoon en de Heilige Geest. Amen."

Hoe gaat kruisje slaan in de orthodoxe kerk?

Je houdt duim, wijsvinger en middelvinger tegen elkaar en vouwt ringvinger en pink naar je handpalm. Daarna raak je je voorhoofd, borst, rechterschouder en linkerschouder aan.

Welke woorden horen bij het kruisteken maken?

"In de naam van de Vader en de Zoon en de Heilige Geest. Amen." In het Latijn is dat: "In nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti. Amen."

Bronnen

Vorige post
Volgende post
Gerelateerd